.jpg)
 |
| Ảnh minh họa. Nguồn internet |
Nhiều người sẽ phải giật mình đấy.
Dạo qua một chút lịch sử đã nhé.
Ngành ghép tạng mới ra đời năm 1954 sau ca
ghép thận đầu tiên từ người hiến sống là anh em sinh đôi cùng trứng. Vì có bộ
gene giống hệt nhau nên hệ miễn dịch của người nhận không tấn công quả thận mới.
Người nhận đã sống thêm được 8 năm. Bác sĩ Joseph Murray thực hiện tại Boston,Mỹ.
Giai đoạn trước đó tất cả các ca, các nơi đều thất bại khi ghép của người lạ bị
cơ thể tấn công đào thải ghép chết ngay.
Sau đó, cũng tại Mỹ thành công ca ghép Gan
năm 1967, ghép Tim cũng 1967 với ca ở Nam Phi, ghép Phổi 1968 cho một số bệnh
nhân kéo dài thêm được một thời gian ngắn.
Đến 1983 đưa vào sử dụng loại thuốc ức chế miễn
dịch mang tên Cyclosporine. Thuốc này kìm hãm, ngăn chặn hệ miễn dịch của thân
chủ mới đào thải tạng ngoại lai giúp nâng cao đáng kể tỷ lệ sống sót của bệnh
nhân sau ghép tạng.
Song song đó, có sự đồng thuận về y học và
pháp lý đối với khái niệm "chết não" đã mở ra nguồn tạng hiến từ những
người không may qua đời. Tuy nhiên đến nay vẫn còn nhiều tranh cãi về khái niệm
này ngay tại Mỹ. (Xem 1 bài viết riêng cùng tài liệu trong BL).
Như vậy:
Ngành ghép tạng ra đời năm 1954 tại Mỹ. Tổng
số ca ghép tại Mỹ: 1 triệu ca tính tới năm 2022. Mỗi năm hiện đạt 49.000 ca.
Ngành ghép tạng của Việt Nam được bắt đầu năm
1992. Tổng số ca ghép: 11.000 ca. Mỗi năm hiện đạt gần 1.400 ca.
Nghĩa là: 1 ngành bổ sung quan trọng của y học
phương Tây, nơi xem cơ thể con người như máy móc, các bộ phận như linh kiện.
(Bạn nhớ kỹ ý này vì sẽ liên quan ở bài tiếp
theo).
2. NHỮNG ĐIỀU NGƯỜI CHỜ GHÉP TẠNG CẦN NẮM RÕ
Cơ chế sinh học của sự đào thải tạng:
là một phản ứng miễn dịch tự nhiên, cơ thể
người nhận sẽ nhận diện tạng hiến là một "vật thể lạ" (y như vi khuẩn
hoặc virus lạ xâm nhập) và lập tức kích hoạt hệ thống phòng thủ để tấn công,
tiêu diệt nó một cách điên cuồng.
Quá trình này diễn ra qua các bước và cấp độ
sinh học cụ thể sau:
2.1. "Mã vạch sinh học" (Hệ HLA) – Nguồn gốc của sự nhận
diện
Mỗi tế bào trong cơ thể chúng ta đều có một
chuỗi protein trên bề mặt gọi là HLA (Human Leukocyte Antigen - Kháng nguyên bạch
cầu người). Có thể hình dung HLA giống như một chiếc "thẻ căn cước"
hay "mã vạch" riêng biệt của mỗi người:
Hệ miễn dịch liên tục tuần tra và quét các mã
HLA này.
Nếu quét thấy mã HLA "chính chủ", hệ
miễn dịch sẽ bỏ qua.
Khi một tạng mới được ghép vào, hệ miễn dịch
sẽ phát hiện ra mã HLA trên tạng đó không khớp với cơ thể. Ngay lập tức, tín hiệu
báo động đỏ được phát ra.
2.2. Hai con đường tấn công của hệ miễn dịch
Khi lệnh báo động được kích hoạt, cơ thể huy
động hai "binh chủng" chính để đào thải tạng:
Tấn công qua tế bào (Tế bào T):
Đây là lực lượng đặc nhiệm chính. Các tế bào
Lympho T sẽ di chuyển đến tạng ghép, nhận diện các tế bào lạ và trực tiếp tiết
ra chất độc hoặc ra lệnh hủy diệt các tế bào của tạng mới.
Tấn công qua thể dịch (Kháng thể từ tế bào
B):
Các tế bào Lympho B sẽ sản sinh ra các kháng
thể chuyên biệt để bám chặt vào các mạch máu của tạng ghép. Sự cản trở này làm
kích hoạt hệ thống bổ thể, gây viêm, hình thành cục máu đông và làm tắc nghẽn
dòng máu nuôi tạng.
2.3. Ba cấp độ đào thải tạng theo thời gian
Tùy thuộc vào tốc độ và cách thức hệ miễn dịch
phản ứng, sự đào thải được chia làm 3 loại:
a) Đào thải tối cấp (Diễn ra trong vài phút đến
vài giờ):
Hiện tượng: Tạng ghép lập tức chuyển sang màu
đen và hỏng ngay trên bàn mổ.
Nguyên nhân: Do trong cơ thể người nhận đã có
sẵn kháng thể chống lại tạng người hiến từ trước (ví dụ: bất đồng nhóm máu
ABO).
Hiện nay, nhờ các xét nghiệm máu và phản ứng
chéo (crossmatch) kỹ lưỡng trước mổ, trường hợp này rất hiếm khi xảy ra.
b) Đào thải cấp tính (Diễn ra trong vài tuần
đến vài tháng):
Hiện tượng: Chức năng tạng giảm dần, người bệnh
có thể sốt, sưng đau ở vị trí ghép.
Nguyên nhân: Đây là phản ứng phổ biến nhất do
các tế bào T kích hoạt. Hầu hết các ca đào thải cấp tính đều có thể cứu vãn và
đảo ngược được nếu bác sĩ kịp thời tăng liều lượng thuốc ức chế miễn dịch.
c) Đào thải mãn tính (Diễn ra âm thầm qua nhiều
năm):
Hiện tượng: Tạng ghép mất dần chức năng theo
thời gian do các mạch máu bên trong bị xơ vữa, chít hẹp dần dẫn đến thiếu máu
nuôi dưỡng.
Nguyên nhân: Do phản ứng miễn dịch cường độ
thấp nhưng kéo dài liên tục. Đây vẫn là thách thức lớn nhất của y học hiện đại,
khiến các tạng ghép thường có "tuổi thọ" giới hạn.
3. GIẢI PHÁP CỦA TÂY Y HIỆN NAY
Để đánh lừa hệ miễn dịch, y học hiện nay áp dụng
hai chiến lược:
3.1. Tìm người hiến có HLA tương đồng nhất (như người trong gia
đình)
3.2. Bắt buộc bệnh nhân phải uống thuốc ức chế miễn dịch suốt đời
để làm "tê liệt" bớt khả năng tấn công của các tế bào T và B, giữ cho
tạng ghép được an toàn.
Đây chính là gót chân Achlles, là tử huyệt của
người nhận tạng cho dù ca ghép thành công như thế nào.
Xin mời đọc phần quan trọng nhất dưới đây:
Việc uống thuốc ức chế miễn dịch suốt đời đồng
nghĩa với việc hệ miễn dịch của người ghép tạng luôn ở trong trạng thái yếu kém
và tổn thương một cách chủ đích.
"Gót chân Achilles" này là cái giá
đắt nhất mà người ghép tạng phải trả để duy trì sự sống. Bản chất của vấn đề
này được giải thích cụ thể qua các thực tế y học sau:
Sự "tê liệt" có chọn lọc nhưng
gây hệ lụy toàn thân
Thuốc ức chế không thể phân biệt được đâu là
"tế bào T, B đang tấn công tạng ghép" và đâu là "tế bào T, B
đang bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tật".
Khi thuốc làm giảm số lượng và làm suy yếu khả
năng chiến đấu của các tế bào này để bảo vệ quả tạng mới, nó cũng đồng thời hạ
thấp hàng rào an ninh của toàn bộ cơ thể:
Hệ thống phòng thủ bị bỏ ngỏ: Cơ thể mất đi
khả năng tự động phát hiện, bao vây và tiêu diệt các tác nhân gây hại xâm nhập
từ bên ngoài.
(Bạn hiểu 1 cách đơn giản cho dễ nhớ là: trói
ông bảo vệ lại trong khi ông ấy đang trông trộm cho nhà bạn. Mà lại trói suốt đời).
Hai mối nguy hiểm trực tiếp do hệ miễn dịch
yếu kém
Khi hệ miễn dịch bị ép phải yếu đi, người bệnh
phải đối mặt với hai thực tế khốc liệt hàng ngày:
Nhiễm trùng cơ hội (Mối nguy tức thì):
Những vi khuẩn, virus, hoặc nấm vốn cực kỳ tầm
thường, dễ dàng bị người khỏe mạnh quét sạch chỉ trong vài ngày (như virus cúm,
vi khuẩn trong thức ăn ôi thiu, nấm mốc trong không khí) thì đối với người ghép
tạng, chúng có thể bùng phát thành các ca nhiễm trùng máu, viêm phổi nặng, đe dọa
trực tiếp đến tính mạng.
Nguy cơ ung thư tăng cao (Mối nguy dài hạn):
Một trong những nhiệm vụ hàng ngày của hệ miễn
dịch khỏe mạnh là tuần tra và tiêu diệt các tế bào đột biến (tế bào ung thư tiềm
ẩn) ngay khi chúng mới xuất hiện. Thế nhưng:
Khi hệ miễn dịch bị thuốc làm cho yếu kém, khả
năng tầm soát này bị suy giảm nghiêm trọng. Người ghép tạng có nguy cơ mắc các
bệnh ung thư (đặc biệt là ung thư da và ung thư hạch bạch huyết) cao hơn gấp
nhiều lần so với người bình thường.
Cái bẫy "Cân bằng sinh tử" đầy
chông chênh
Cuộc sống của người ghép tạng phụ thuộc vào một
trạng thái cân bằng cực kỳ mong manh mà bác sĩ phải đo đạc bằng các xét nghiệm
máu định kỳ:
Nếu liều thuốc quá thấp: Hệ miễn dịch mạnh
lên sẽ tấn công tạng
ghép dẫn đến đào thải tạng.
Nếu liều thuốc quá cao: Hệ miễn dịch yếu hẳn
đi dẫn đến cơ thể không
chịu nổi sẽ nhiễm
trùng/ung thư và tử
vong.
Vì vậy, cụm từ "ghép tạng thành
công" thực chất chỉ là người bệnh chuyển từ một trạng thái bệnh lý nguy hiểm
này (suy tạng) sang một trạng thái y khoa phức tạp và lệ thuộc khác: SUY GIẢM
MIỄN DỊCH SUỐT ĐỜI - không thực sự có được một "hệ thể tạng khỏe mạnh tự
nhiên".
Thực tế thường thấy, trong một gia đình, người
bệnh nặng - người ấy thường không tự quyết định phương pháp chữa trị cho mình
mà do những đứa con, nhất là đứa có tiếng nói, có tiền. Dù sai, dù đúng đến đâu
không có thời gian tìm hiểu nhiều, miễn là sẵn sàng chi tiền lo cho ca chữa bệnh
- thì dù được tới đâu cũng cảm thấy yên lòng. Như vậy là mua được cảm giác hết
lòng, tròn trách nhiệm của người con. Tâm lý ấy sẽ ngăn họ ko tìm đến các PP
dân gian, rẻ tiền mà tìm đến những PP đắt tiền, hiện đại, Bs nổi tiềng, hoặc
đưa đi nước ngoài….)
Tuy nhiên không phải gia đình nào cũng khá giả.
Cuộc hành hạ thải ghép diễn ra với người thân
lại chỉ có người thân chịu đựng những cuộc tra tấn âm thầm nhưng cực kỳ khốc liệt.
Thực tế, ai đã trải nghiệm qua người thân hay
người quen biết, thậm chí bệnh nhân … hãy chia sẻ thêm. Còn tôi đc chứng kiến
qua bố con của người bạn cũ rồi.
Tóm lại, trong môn lắp - ghép này người hiến
cũng mơ hồ về việc hiến, người nhận cũng chỉ đặt niềm tin và kỳ vọng là nhiều.
Sự hiểu biết tường tận ko phải ai cũng hiểu hết đâu.
Còn nhiều chuyện khác nữa.
Bài sau: “Câu chuyện tâm linh khi mang đồ người
khác”. Nếu các bạn quan tâm, mình sẽ phục vụ tiếp?
Bây giờ bạn vui lòng cho biết suy nghĩ cảm nhận
ra sao? Đây là tài liệu có thể lưu về và share đi cho nhiều người biết rõ hơn kẻo
muộn.
1/11/2026
Nguồn: Danh Lợi
Nhận xét
Đăng nhận xét